Ngủ đủ nhưng vẫn mệt, mất hứng thú, dễ cáu gắt… là những dấu hiệu kiệt sức nhiều người trẻ gặp phải nhưng thường lầm tưởng là lười biếng, thiếu cố gắng.
Theo thạc sĩ tâm lý Nguyễn Hải Uyên, chuyên viên tham vấn tâm lý Đại học Bách Khoa TP HCM, kiệt sức (burnout) là tình trạng cạn kiệt năng lượng kéo dài sau thời gian làm việc hoặc học tập quá sức. Người trẻ thường rơi vào vòng xoáy này khi cố gắng duy trì thành tích, chạy đua với kỳ vọng từ công việc, gia đình hoặc bản thân. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) từ năm 2019 đã công nhận burnout là một hội chứng liên quan đến công việc, nằm trong phân loại bệnh quốc tế ICD-11, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
“Stress là phản ứng tự nhiên trước áp lực, giống như viên pin bị tụt nhanh nhưng có thể nạp lại khi được nghỉ ngơi. Trầm cảm là một rối loạn tâm thần, giống như ‘lỗi hệ thống’, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và cần sự can thiệp y khoa – tâm lý. Còn burnout giống như ‘cháy sạch pin’, cơ thể không còn khả năng hồi phục chỉ bằng nghỉ ngơi ngắn hạn“, thạc sĩ Uyên giải thích.
Nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời, kiệt sức có thể gây ra hàng loạt hệ lụy. Người trẻ thường suy giảm hiệu suất, mất hứng thú với những việc từng yêu thích, kéo theo rối loạn giấc ngủ, đau đầu, rối loạn tiêu hóa. Về lâu dài, tình trạng này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, trầm cảm hoặc lo âu.
“Nhiều bạn không hề biết mình đã kiệt sức, chỉ nghĩ bản thân lười biếng hoặc thiếu cố gắng. Nhận diện đúng bản chất sẽ giúp họ tránh tự trách và có biện pháp nghỉ ngơi, cân bằng hoặc tìm đến chuyên gia trước khi tình trạng trở nên nghiêm trọng“, chuyên gia tâm lý nhấn mạnh.
Thạc sĩ Nguyễn Hải Uyên cũng chỉ ra 6 dấu hiệu cảnh báo kiệt sức mà người trẻ thường bỏ qua:
Thường xuyên mệt mỏi, ngay cả khi đã ngủ đủ
Kiệt sức không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường mà còn bao gồm sự kiệt quệ kéo dài về thể chất lẫn tinh thần, không thể hồi phục dù đã ngủ đủ giấc hoặc cố gắng nghỉ ngơi. Ngay cả khi về mặt lý thuyết đã đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, sự mệt mỏi này vẫn âm ỉ, khiến cơ thể luôn cảm thấy nặng nề, uể oải – thậm chí các hoạt động bình thường cũng trở nên quá sức. Đáng chú ý, tình trạng này thường bị nhầm lẫn với chỉ “thiếu ngủ”, dẫn đến bỏ lỡ cảnh báo quan trọng từ cơ thể.
Cảm giác cạn kiệt về cảm xúc: không còn hứng thú với công việc, học tập hay các hoạt động từng yêu thích
Một trong những biểu hiện rõ rệt của kiệt sức là cảm giác “trống rỗng” hoặc “tê liệt cảm xúc”. Người mắc thường không còn cảm nhận được niềm vui, động lực với công việc, học tập hay cả những thú vui cũ kỹ. Mọi thứ trở nên như một chuỗi nhiệm vụ lặp lại vô hồn, và bản thân không còn hứng thú hay động lực để thưởng thức hoặc cống hiến. Tình trạng này dễ bị ngụy trang bởi sự bận rộn, hoặc bị lý giải sai là do bản thân “lười biếng” hoặc “chán nản nhất thời”.
Khó tập trung, giảm hiệu suất, dễ mắc lỗi
Kiệt sức ảnh hưởng trực tiếp đến các chức năng điều hành của não bộ như trí nhớ, khả năng tập trung, ra quyết định. Người rơi vào trạng thái này thường xuyên “ngơ ngác”, khó nắm bắt thông tin, suy giảm khả năng hoàn thành công việc và hay quên, mắc lỗi vụn vặt mà trước đây không có. Điều đáng lo ngại là nhiều người nghĩ việc “não cá vàng” chỉ là bình thường hoặc do áp lực tức thời, mà bỏ qua nguy cơ suy giảm trí năng lâu dài do kiệt sức.
Trở nên dễ cáu gắt, bi quan, mất kiên nhẫn với người khác
Kiệt sức khiến cảm xúc trở nên mong manh và dễ vỡ hơn bình thường: người mắc thường thấy mình dễ nổi nóng, mất bình tĩnh, khó chịu với những việc nhỏ nhặt hoặc với người thân, đồng nghiệp xung quanh. Đôi khi, tâm trạng chuyển sang bi quan, mất động lực hay thấy cuộc đời “tối tăm”, mất phương hướng. Những thay đổi này diễn ra âm thầm, tiến triển dần dần và dễ bị bỏ qua, thậm chí hợp lý hóa là do “thời tiết xấu”, “đồng nghiệp khó chịu” thay vì nhận diện đây là hệ quả của kiệt sức.
Thường xuyên có suy nghĩ “cố gắng thêm một chút nữa thôi”, đẩy bản thân vào vòng xoáy quá tải
Người rơi vào kiệt sức thường mang tâm lý tự thúc ép bản thân: “Chỉ cần thêm chút nữa”, “Chưa đến mức phải nghỉ”, hoặc “Có nghỉ cũng đâu thay đổi gì”. Các chuyên gia tâm lý nhận thấy, chính tâm lý này tạo ra vòng luẩn quẩn, càng cố gắng càng hao kiệt năng lượng, càng trì hoãn việc chăm sóc bản thân. Điều này đánh lừa bản thân rằng mình “vẫn ổn”, trong khi thực tế là mọi nguồn nội lực đang dần cạn kiệt và thiệt hại sức khỏe ngày càng nặng nề hơn.
Cảm nhận cuộc sống lặp lại và không có ý nghĩa
Cuối cùng, một dấu hiệu cực kỳ âm thầm nhưng nguy hiểm là cảm nhận mọi thứ đều lặp đi lặp lại, không còn mục đích rõ ràng, không còn ý nghĩa. Khi ấy, cuộc sống trở nên tẻ nhạt như một vòng quay bất tận, mất hết cảm giác mới mẻ hay động lực khám phá. Rất nhiều người nghĩ đây chỉ là “giai đoạn thử thách” hoặc “trạng thái tạm thời”, nhưng thực chất nó là lời cảnh báo về mặt tinh thần cần được quan tâm, nhận diện kịp thời.
Theo VnExpress
NẾU THẤY BÀI VIẾT HAY HÃY TÀI TRỢ MỘT LY CÀ PHÊ :
